Tết “thời trâu cày”

Thứ hai, 15 Tháng 2 2021 12:12
Thế là một mùa Xuân nữa lại về.
 
Vẫn như năm ngoái, vẫn như Tết cũ, vẫn như những mùa Xuân xưa... Và ta, dù có bao nhiêu tuổi vẫn đứng giữa một mùa Xuân chứa chan, háo hức, huyền diệu và vĩnh hằng. Ta say đắm, ta mơ mộng và nghĩ về những gì đẹp đẽ của đời ta, của cuộc đời này.
 
Mồng ba… Tết trâu
 
Tôi tuổi Tân Sửu, Tết năm nay cũng là năm Tân Sửu, nó gợi cho tôi bao điều suy nghĩ. Người xưa ở ĐBSCL quan niệm "Con trâu là đầu cơ nghiệp". Sách cổ ghi rằng từ thế kỷ VI, nền văn minh lúa nước Việt Nam đã khai mở và phát triển nhảy vọt. Nông dân lúc ấy đã biết thuần hóa trâu và sử dụng cho việc cày bừa. 1.000 năm sau, người Việt tiến hành mở cõi phương Nam bằng việc khẩn hoang phát triển nông nghiệp. Khi ấy, con trâu trở thành sức cày kéo chủ yếu.
Tết “thời trâu cày” - Ảnh 1.
Ảnh: Hoàng Triều
 
Người xưa bảo "Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy" nhưng ở miệt Hậu Giang còn một cái Tết nữa: Tết trâu. Tết trâu cũng diễn ra vào mồng ba và được tổ chức rất long trọng. Người ta đặt hương án cạnh chuồng trâu rồi bày hoa quả, bánh trái cúng bái. Trâu được cho ăn bánh tét, được lì xì tiền mừng tuổi. Cái nếp ấy chứng tỏ sự hàm ơn với trâu và thừa nhận vai trò chủ yếu của chúng trong cuộc sống khẩn hoang lập ấp ở xứ này.
 
Mùa Xuân Tân Sửu đang về, đó là lý do ta nghĩ đến những cái Tết "thời trâu cày". "Thời trâu cày" vàng son ở ĐBSCL có lẽ là từ thập niên 1970 trở về trước, bởi vài năm sau đã có lác đác những chiếc máy cày nhập về làm lu mờ vai trò kéo cày của trâu.
 
Khi ấy tôi khoảng 10 tuổi - độ tuổi nhớ rất lâu những gì diễn ra xung quanh. Trong ký ức của tôi, đó là những mùa Xuân bom pháo đầy trời, sống chết trong chớp mắt. Việc làm ăn của nông dân thì lạc hậu nên làm ra hạt lúa thật "trần ai khoai củ". Song, người ta vẫn ăn Tết, vui Tết. Và, những cái Tết "thời trâu cày" là Tết "cây nhà lá vườn" như người miệt Hậu Giang xưa thường nói.
 
Cây nhà lá vườn
 
Hậu Giang là tên gọi cũ vào thế kỷ XIX của vùng đất tính từ tả ngạn sông Cửu Long xuống mũi Cà Mau. Đây cũng là vùng khai mở sau cùng trên bản đồ Việt Nam. Có lẽ vì thế nên dấu ấn thời khẩn hoang vẫn còn in đậm trong tính cách, nếp sống của người dân nơi này.
 
Ngày xưa, đa số người từ mạn ngoài vào đây đều nghèo khó. Họ đến vùng đất mới rồi tự trồng tỉa, đánh bắt sinh sống trước khi có chợ búa để mua sắm. Mặt khác, họ sống dựa vào thiên nhiên, mùa nào thức ấy, từ đó hình thành nếp sống "cây nhà lá vườn". Nếp sống ấy thể hiện rất rõ trong các ngày Tết.
Tết “thời trâu cày” - Ảnh 2.
 
Nhiều gia đình nghèo, quanh năm thiếu trước hụt sau, nhà lá cất tạm bợ trên bờ kinh nhưng Tết là dịp quan trọng bậc nhất trong năm nên họ ý thức chuẩn bị từ mấy tháng trước qua việc nuôi gà vịt, trồng cây trái, trữ củi đuốc... Đến 23 tháng chạp cúng đưa ông Táo về trời, người ta bỏ hết việc đồng áng để về nhà lo Tết.
Đầu tiên là sửa sang, trang hoàng nhà cửa. Mùng mền, quần áo, vật dụng gia đình được giặt giũ, chùi rửa sạch sẽ, với quan niệm năm mới mà nhà cửa mới mẻ sẽ có sự đổi mới, thịnh vượng. Sau đó, người ta tát đìa, cá nhỏ làm khô, cá to rọng lại, nếu còn thừa thì mang ra chợ bán để kiếm thêm tiền đi chợ Tết. Đi chợ Tết là để mua những thứ cần thiết mà mình không làm ra được, còn những thứ phục vụ cúng kiếng, vui chơi thì đã có sẵn.
 
25 tháng chạp, làm mâm cơm cúng ông bà xong là cánh phụ nữ đi chẻ dây, rọc lá chuối phơi rồi lựa đậu, nếp đem ngâm và xay bột để chuẩn bị làm bánh Tết. Các bà, các cô còn rủ nhau "đổi công", luân phiên đến từng nhà gói bánh tét, làm bánh mứt. Không khí rộn ràng, tiếng cười giòn tan trong chái bếp nhà quê.
 
Bánh Tết miệt Hậu Giang rất phong phú và cũng rất ngon, bởi nếp sinh hoạt Tết được hình thành hàng trăm năm. Trong quá trình trăm năm ấy, người ta học hỏi, đúc kết để thế hệ này truyền cho thế hệ khác. Đó cũng là cách các bà mẹ quê dạy con gái về phẩm hạnh của phụ nữ mà không cần lớp nữ công gia chánh nào cả.
 
Đến 28 Tết, nhà nào đó trong xóm làm heo "chia lúa" và láng giềng sẽ được mời ăn một bữa cháo lòng vào 3 giờ khuya. Hừng sáng 29 Tết, họ cùng nhau nhận thịt - cứ mỗi ký là một giạ lúa, được trả vào mùa tới. Người ta mang thịt về để làm nhân bánh tét, chuẩn bị cỗ cúng rước ông bà 30 Tết và quan trọng là để nấu nồi thịt kho hột vịt không thể thiếu của mỗi gia đình.
 
29 Tết là ngày người dân miệt Hậu Giang đồng loạt trưng bàn thờ. Vùng Hậu Giang không có nhà thờ họ mà chủ yếu gia đình, dòng tộc phân công nhau thờ phụng người đã khuất. Nông dân Hậu Giang coi chuyện trưng bàn thờ dịp Tết là việc quan trọng. Người khá giả chưng cặp dưa to, người nghèo hơn chưng cặp dưa nhỏ, người không tiền thì ra vườn nhà hái dừa tươi, mãng cầu, chuối… chưng lên. Trên bàn thờ, họ còn chưng các loại bánh trái tự làm, với quan niệm càng nhiều thì gia chủ thể hiện được sự hiếu hạnh và gia đình sẽ sung túc trong năm mới.
 
Chiều 30 Tết, cả làng đồng loạt nấu bánh tét. Trong đêm trừ tịch, ai có ra đồng mà ngó về làng mình sẽ thấy ánh lửa bập bùng khắp nơi. Quanh bếp lửa ngoài trời ấy có những phụ nữ thức canh nồi bánh, có những lũ trẻ con thèm bánh trái nằm lăn lóc trên chiếc đệm nghe mẹ kể chuyện đời xưa. Để rồi khi lớn lên và đi xa, chúng luôn mang theo đến cuối hành trình của đời mình cái đêm giao thừa nằm chờ bánh chín trong không gian có hương bánh tét nồng nàn đê mê...
 
Mâm cỗ cúng 30 Tết rước ông bà được người Hậu Giang làm rất tươm tất, thực phẩm chủ yếu từ nguồn tự cung tự cấp. 30 Tết có thể nói là ngày sôi động nhất của năm cũ để đón rước năm mới. Rất nhiều nơi, khi cúng thì gia chủ tự nấu nướng và hành lễ nhưng cúng xong thì đó là bữa tiệc của làng xóm. Người ta đi thành đoàn đến hết nhà này tới nhà khác, cứ nhậu mỗi nhà vài ly. Đi theo đoàn ấy có nhóm múa lân, có người biết đờn ca vọng cổ và xóm làng cứ tưng bừng từ sáng đến giao thừa.
 
Đến giao thừa thì ai cũng lo về nhà lạy trả nghĩa ông bà vào thời khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đó là lúc cả nhà tắm gội sạch sẽ, thay quần áo mới, dọn bánh mứt, trà rượu và lên nhang đèn rồi lạy mừng tuổi ông bà. Đây là một cổ lệ được duy trì gần như tuyệt đối ở các xóm làng miệt Hậu Giang.
 
Sáng mồng một Tết, người ta ra đường đi thắp nhang mừng tuổi nhà dòng họ, láng giềng. Đây là một cuộc viếng thăm quy mô lớn, anh đến nhà tôi, tôi đến nhà anh rồi nhậu nhẹt và chúc nhau "Năm mới an khang thịnh vượng"...
 
"Đặc sản" văn hóa
 
Giờ đây, kinh tế miệt Hậu Giang đã phát triển, đời sống hiện đại ồ ạt xâm nhập, trong đó có cả những luồng văn hóa xa xôi. Song, khi Tết về thì làng quê vẫn lồ lộ phong vị "cây nhà lá vườn". Nếp làm bánh, tục lạy ông bà, thăm viếng nhau... vẫn được duy trì đến nay. Đây là sức mạnh của văn hóa và văn hóa Tết của miệt Hậu Giang, cũng có thể nói là một "đặc sản" trong văn hóa Tết vô cùng phong phú của người Việt.
 
PHAN TRUNG NGHĨA. Ảnh: Lê Trọng Khang - (nld.com.vn)
T/h: H.Phong (dongbang.vn)

Bài viết mới nhất của Đời Sống

  • Thông tin mới nhất về sức khoẻ bé gái 2 tuổi rơi từ tầng 12A chung cư
    Qua thăm khám, các bác sĩ xác định bé gái rơi từ chung cư ở Hà Nội được người đàn ông đỡ bị trật khớp xương háng, không bị gãy tay, gãy chân như thông tin ban đầu.
    Thứ hai, 01 Tháng 3 2021 10:26
  • Mùa nấu đường thốt nốt
    Từ tháng 10 (âm lịch), huyện miền núi Tri Tôn (An Giang) bắt đầu bước vào mùa khô và kéo dài cho đến tháng 3 năm sau. Đối với bà con đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) Khmer, thời điểm này bắt đầu vào mùa nấu đường thốt nốt, công việc này đã giúp nhiều hộ gia đình có được cuộc sống ổn định hơn.
    Chủ nhật, 28 Tháng 2 2021 15:40
  • Khô hạn, xâm nhập mặn tiếp tục dâng cao trong tháng 3-2021
    Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, nước thượng nguồn sông Mekong đổ về ÐBSCL đang ở mức thấp. Mực nước tại trạm Tân Châu và Châu Ðốc vào cuối tháng 2-2021 có xu thế giảm khoảng 0,09m và biến đổi theo triều. Cụ thể, mực nước lớn nhất ngày 25-2 tại trạm Tân Châu đạt 1,12m, thấp hơn 0,14m so với năm 2016 (1,26m), thấp hơn 0,03m so với năm 2020 (1,15m); tại Châu Ðốc đạt 1,29m, thấp hơn 0,11m so với năm 2016 (1,4m) và cao hơn 0,02m so với năm 2020 (1,27m).
    Chủ nhật, 28 Tháng 2 2021 07:20
  • Bí thư Huyện ủy Tịnh Biên kiểm tra hoạt động bãi tập kết rác và các công trình xây dựng tại xã An Cư
    Ngày 25-2, Bí thư Huyện ủy Tịnh Biên (An Giang) Phan Văn Cường dẫn đầu đoàn công tác huyện đến kiểm tra tình hình hoạt động của bãi tập kết rác và tiến độ xây dựng các công trình của doanh nghiệp đầu tư trên địa bàn xã An Cư (Tịnh Biên).
    Thứ bảy, 27 Tháng 2 2021 15:44
  • Giúp hội viên ổn định việc làm, thu nhập
    Hội LHPN phường Lê Bình, quận Cái Răng, tích cực hỗ trợ mọi mặt, giúp hội viên ổn định việc làm, thu nhập. Qua đó, góp phần giảm tỷ lệ hội viên nghèo, cận nghèo.
    Chủ nhật, 21 Tháng 2 2021 15:45
  • Tuyến đường “Sáng - xanh - sạch - đẹp”
    Thời gian qua, Ban Chấp hành (BCH) Đoàn phường Hưng Thạnh, quận Cái Răng, TP Cần Thơ đã xây dựng mô hình “Tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp” ở khu vực 3, có chiều dài 300m. Hằng tháng, BCH Đoàn phường tổ chức ra quân hai lần để vệ sinh tuyến đường, xóa bảng quảng cáo trái phép, vận động người dân chấp hành nghiêm Luật Giao thông đường bộ. Bên cạnh đó, BCH Đoàn phường xây dựng mô hình “Tuyến đường an toàn giao thông (ATGT)” ở khu vực 6, với nhiều hoạt động, như: phát tờ rơi tuyên truyền pháp luật giao thông, vận động đoàn viên, thanh niên (ĐVTN) và người dân đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông…
    Thứ bảy, 20 Tháng 2 2021 15:44
  • An Giang: Nhiều hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế
    Những năm qua, với chức năng, nhiệm vụ được giao, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh An Giang đặc biệt coi trọng công tác hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, giảm nghèo và thường xuyên chỉ đạo thực hiện có hiệu quả, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
    Thứ bảy, 20 Tháng 2 2021 07:14
  • Xóm lặn “độc nhất” miền Tây
    Nghề lặn sông sâu ở cồn Phó Ba (xã Mỹ Hòa Hưng, TP. Long Xuyên) được lưu truyền qua bao thế hệ. Nhiều gia đình có tới hàng chục anh em chuyên sống bằng nghề hạ bạc này.
    Chủ nhật, 14 Tháng 2 2021 15:40
  • Cảnh báo xâm nhập mặn nghiêm trọng ở đồng bằng sông Cửu Long
    Theo Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn quốc gia, từ nay đến 16-2, thời tiết cả nước ít mưa, trời nắng. Ðêm và sáng sớm trời rét, một số khu vực sáng có sương mù và sương mù nhẹ. Khu vực Bắc Bộ, ngày 16-2 sẽ có mưa, mưa nhỏ rải rác. Ðêm và sáng trời rét. Khu vực từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế, sáng có sương mù và sương mù nhẹ, trưa chiều trời nắng. Khu vực Nam Bộ, nhiệt độ cao nhất 30-330C. Thời tiết rất thuận tiện cho mọi người du xuân.
    Chủ nhật, 14 Tháng 2 2021 07:39
  • Lễ chùa đầu năm
    Mùa xuân là khởi đầu của một năm, cũng là khởi đầu của sự sống. Ngày đầu năm mới, nhiều người Việt tìm đến cửa chùa, gửi gắm bao ước vọng đầu xuân, chẳng phân biệt sang – hèn, có theo đạo Phật hay không. Trải qua thời gian dài, hoạt động đi lễ chùa ngày Tết trở thành văn hóa tín ngưỡng độc đáo, quen thuộc như hơi thở của cuộc sống.
    Thứ bảy, 13 Tháng 2 2021 15:53
  • Cuộc thi "Nhà mình ngày Tết": Món gà xé phay rước ông bà
    Từ hồi ba má tôi còn sống cách đây hơn 25 năm cho đến nay tôi gần 60 tuổi, năm nào cũng vậy gia đình tôi có chuẩn bị mâm cơm để cúng rước ông bà về sum họp ăn Tết với con cháu, trên bàn đủ các món ăn theo truyền thống, nhưng không thể thiếu món gà xé phay.
    Thứ ba, 09 Tháng 2 2021 00:40
  • Nghề "đỏ mắt", "bỏng tay" giúp nhiều người bám trụ ở phố
    Người cạo gừng, người bóc vỏ hành, hì hục làm việc sáng đêm để tranh thủ kiếm thêm ít tiền về quê sắm Tết.
    Thứ ba, 09 Tháng 2 2021 00:28
  • Côn Đảo, giữa trùng trùng lớp sóng
    Tôi và Đan Vi Phương - người ở Hà Nội, người ở Côn Đảo, nói với nhau vượt qua không gian của sóng, của gió, của trời, của đất. Câu chuyện về một Côn Đảo hôm nay. Côn Đảo của những người trẻ, những người Việt và cả những người từ phương trời xa, từng đến, trót yêu và lựa chọn ở lại.
    Chủ nhật, 07 Tháng 2 2021 16:15
  • Mưu sinh mùa Tết
    Gần Tết là cao điểm của những công việc thời vụ: chùi lư; sơn bóng tủ, bàn ghế; may, sửa quần áo; vệ sinh, dọn dẹp nhà cửa... Tất bật làm việc ngày đêm nhưng bù lại, người lao động có thêm khoản thu nhập đang kể để gia đình vui Xuân, đón Tết đầm ấm hơn.
    Chủ nhật, 07 Tháng 2 2021 07:19
  • Gót hồng “cõng chợ”… lên mây!
    Đón ánh bình minh giữa không gian mờ ảo của buổi sáng với những đám mây len lỏi, luồn qua những ngọn đồi sẽ mang đến cho bạn một cảm giác rất tuyệt vời, cái se lạnh vừa đủ làm ta thổn thức với những ngọn gió xuân đang về. Chợ mây núi Cấm (Tịnh Biên) là một nơi như thế. Nơi đây không những đủ để ta thỏa sức "săn mây" nơi non ca,o mà còn mang đến cho ta trải nghiệm vừa lạ, vừa quen với phiên “chợ mây” độc đáo của những phụ nữ miền sơn cước.
    Thứ bảy, 06 Tháng 2 2021 15:58
  • Tết về Cần Thơ!
    Hôm nay đã là 24 tháng Chạp, không khí Tết rộn ràng khắp mọi nẻo đường, góc phố của TP Cần Thơ. Đón Tết Tân Sửu, đô thị Cần Thơ như được khoác thêm áo mới khi địa phương, cơ quan, đơn vị, người dân trang hoàng phố phường, nhà cửa thật đẹp. Nhiều hoạt động mừng Xuân mới cũng được tổ chức từ nhiều ngày qua.
    Thứ bảy, 06 Tháng 2 2021 07:34
  • Xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long tăng cao dịp Tết Nguyên đán
    Theo dự báo của Viện Khoa học Thủy lợi miền nam, nguồn nước mùa khô 2020 - 2021 về đồng bằng sông Cửu Long thấp, khả năng hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra ở mức nghiêm trọng. Nước mặn lên cao nhất đúng dịp Tết Nguyên đán (từ ngày 8-2 đến 16-2).
    Chủ nhật, 31 Tháng 1 2021 07:50
  • Nét đẹp chợ hoa Xuân Tân Sửu năm 2021
    Tết Nguyên đán Tân Sửu năm 2021 cận kề, trong tiết trời se lạnh, trên những tuyến đường, phố xá đã xuất hiện chợ hoa xuân với nhiều chủng loại hoa được người nông dân trồng bán Tết, với hương sắc rực rỡ, tươi thắm nhất nhằm cung cấp cho người tiêu dùng mua về trưng đón Tết cho một năm mới may mắn, an khang, hạnh phúc.
    Thứ bảy, 30 Tháng 1 2021 15:47
  • Thừa Thiên Huế hỗ trợ người dân ở Hội An ra bán cây cảnh dịp Tết
    Tỉnh Thừa Thiên Huế hỗ trợ các hộ nông dân ở TP.Hội An về mặt bằng để buôn bán hoa, cây cảnh trong dịp Tết Tân Sửu năm 2021.
    Thứ sáu, 29 Tháng 1 2021 12:24
  • Đảm bảo an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán
    Những ngày qua, hoạt động kiểm tra an toàn thực phẩm đã được đẩy mạnh, thực hiện đồng loạt ở nhiều địa bàn của tỉnh nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu.
    Thứ năm, 28 Tháng 1 2021 10:13
  • Nghề làm nhang vào vụ Tết
    Tết Nguyên đán Tân Sửu năm 2021 đang đến rất gần. Vào những ngày nay, các hộ làm nhang ở các làng nghề, các địa phương trong tỉnh An Giang đang tất bật sản xuất để kịp đơn hàng phục vụ nhu cầu của người dân trong và ngoài tỉnh.
    Chủ nhật, 24 Tháng 1 2021 15:44
  • Khám chữa bệnh, phát thuốc và tặng quà cho người dân nghèo Đà Nẵng
    Ngày 23-1, Bệnh Viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng phối hợp Hội Chữ thập đỏ TP Đà Nẵng tổ chức chương trình Xuân Yêu Thương 2021 - Khám chữa bệnh, phát thuốc và tặng quà cho người dân khó khăn tại xã Hòa Khương, Hòa Vang.
    Chủ nhật, 24 Tháng 1 2021 07:58
  • Cải thiện chất lượng môi trường nông thôn
    Xác định vấn đề môi trường - cảnh quan là yếu tố cốt lõi để phát triển nông thôn bền vững. Những năm qua, TP Cần Thơ đã chỉ đạo tăng cường triển khai nhiều hoạt động bảo vệ môi trường (BVMT) trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn. Qua đó, từng bước kiểm soát và hạn chế mức độ gia tăng ô nhiễm, góp phần quan trọng tạo nên những vùng quê đáng sống...
    Thứ bảy, 23 Tháng 1 2021 07:16
  • Lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2021 của các ngân hàng
    Lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2021 của các ngân hàng dựa theo lịch nghỉ Tết Nguyên đán 2021 đã được Nhà nước thông qua.
    Thứ ba, 19 Tháng 1 2021 22:53
  • Rộn ràng mùa tôm càng xanh trên đất lúa Cà Mau
    Người dân huyện Thới Bình, Cà Mau đang vào vụ thu hoạch tôm càng xanh đón Tết với năng suất đạt khá cao nên người dân có vụ mùa thành công.
    Thứ ba, 19 Tháng 1 2021 22:46